Myanmar: Ülkenin nasıl bir siyasal hayatı var ve darbeye nasıl gelindi?
Myanmar: Ülkenin nasıl bir siyasal hayatı var ve darbeye nasıl gelindi?

8 Kasım’da düzenlenen ve Aung Suu Kyi’nin partisi NLD’nin kazandığı seçimlerde ‘hile yapıldığını’ iddia eden Myanmar ordusu, darbeyle ülkenin yönetimine el koydu. Eski İngiliz sömürgesi olan ülkede, darbesiz dönemlerde de askerin etkisinden arındırılmış, demokratik bir siyasal sistemin işlediğini söylemek hayli zor.

Myanmar: Ülkenin nasıl bir siyasal hayatı var ve darbeye nasıl gelindi?

HABER MERKEZİ

53 milyon nüfuslu Asya ülkesi Myanmar, bu sabah gerçekleşen askeri darbeyle sarsıldı. Silahlı kuvvetlerin TV kanalında, iktidarın ordudan sorumlu Min Aung Hlaing’e devredildiği ve bir yıl sürecek bir olağanüstü hal yönetiminin ilan edildiği duyuruldu. Aung Suu Kyi ve diğer siyasi liderlerin gözaltına alındığı kaydedildi.

Darbe, ordunun yönetime el koyma iddialarına yönelik yaptığı ve ‘yatıştırıcı’ olarak yorumlanan açıklamasından 1 gün sonra meydana geldi. Tatmadaw olarak da bilinen Myanmar ordusunun açıklamasında, ‘anayasaya uyulacağı’ ve ‘yasalara göre hareket edileceği’ bildirilmiş, yabancı medya kuruluşları suçlanarak, “Bazı medya kuruluşları, kendi istedikleri varsayım üzerine ordunun anayasayı feshedeceğini yazdı” ifadelerine yer verilmişti. Peki Myanmar’da darbe aşamasına nasıl gelindi?

DEMOKRASİ?

Hindistan’a bağlı şekilde 1919’dan 1937’ye kadar İngiliz sömürgesi altında kalan Myanmar’ın siyasal sistemi, darbe süreçleri dışında da askerin etkisinden arınmış bir demokratik işleyişe sahip değil.

2008 yılında anayasayı hazırlayarak yürürlüğe koyan Tatmadaw, anayasanın siyasiler tarafından değiştirilmesini engellemek amacıyla meclis üyelerinin 4’te 1’ini seçimsiz şekilde atıyor. Bununla birlikte devlet yönetimindeki bazı kilit bakanlıklar da askerlerin kontrolünde bulunuyor ve ordunun üst düzey aktörleri, seçimle göreve gelen hükümetlere açıktan yönlendirici baskılar uyguluyor.

Silahlı kuvvetler, Birlik İçin Dayanışma ve Kalkınma Partisi’ni (USDP) doğrudan destekliyor. İçinde eski ordu generallerini ve çeşitli rütbelerden askerleri bulunduran USDP, askerlerin partisi olarak biliniyor.

myanmar-darbeye-nasil-gelindi-836373-1.

ASKER, SEÇİMİ TANIMADI: ‘HİLE YAPILDI’

İki meclisli parlamenter sistemle yönetilen Myanmar’ın Senatosu 224, Temsilciler Meclisi 440 üyeden oluşuyor.

Geçen 8 Kasım’da yapılan seçimlerde, Devlet Konseyi Başkanı ve Dışişleri Bakanı Aung San Suu Kyi’nin liderliğindeki (Ulusal Demokrasi Partisi) NLD, 642 sandalyeli ulusal meclisteki 346 sandalyeyi kazanmış ve böylece hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşmıştı. Ordunun partisi USDP ise 25 sandalyeyle ana muhalefet pozisyonuna yerleşmişti.

Ordu, yasamada Suu Kyi’nin partisinin tam kontrol sağlamasını kabul etmedi ve seçimlerin hileli olduğunu ileri sürdü. Hükümete de parlementoyu daha geç bir tarihte toplaması yönünde baskı yaptı.

Myanmar parlamentosunun bu tartışmalarının gölgesinde bugün açılması bekleniyordu. Darbe söylentileri nedeniyle Suu Kyi’nin partisi NLD’nin Sözcüsü Myo Nyunt, halka aceleyle tepki vermemeleri ve yasaya uygun davranmalarını söyleyerek, kendisinin de gözaltına alınmayı beklediğini kaydetti.

Ancak ordunun ‘yatıştırıcı’ olarak yorumlanan ve medyayı suçlayan açıklamasına rağmen Myanmar’da bir süredir ayak sesleri duyulan darbe, bugün gerçekleşti. Darbenin ardından ordunun yaptığı açıklamada, askeri müdahalenin 8 Kasım 2020 seçimlerinde ‘hile yapıldığı’ iddiaları üzerine düzenlendiği ifade edildi.

AUNG SAN SUU KYİ KİMDİR?

Myanmar’da siyasetin önemli isimlerinden biri ve darbenin ana hedefi olan Aung Suu Kyi, 1945 yılında Myanmar’ın Yangon kentinde dünyaya geldi. Babası, eski adı Burma olan Myanmar’ın İngiltere’den bağımsızlığını kazanmasında hayati bir rol oynayan ve 1947’de suikast sonucu öldürülen Aung San’dı. Aung San, aynı zamanda modern Myanmar ordusunun da kurucusuydu.

Annesi Khin Kyi’nin 1960’da Hindistan büyükelçisi olarak atanmasıyla ilk gençlik yıllarını bu ülkede geçiren ve öğrenimini Oxford Üniversitesi’nde tamamlayan Suu Kyi, Myanmar’ı uzun yıllar yöneten askeri otoriteyi sert şekilde eleştiren ‘bir demokrasi ve insan hakları aktivisti’ olarak tanındı.

myanmar-darbeye-nasil-gelindi-836374-1.

Suu Kyi, annesi hastalanınca İngiltere’den doğduğu kent Yangon’a geri döndü. Siyasi karışıklıkların egemen olduğu ülkede, 1988’de Ulusal Demokrasi Birliğini kuran Suu Kyi, demokratik reform talebiyle sokaklara çıkan gençlere, öğrencilere ve keşişlere öncülük eden bir figür haline geldi.

NOBEL BARIŞ ÖDÜLÜ ALDI AMA ÇOKÇA DA ELEŞTİRİLDİ

Suu Kyi, 1990 genel seçimlerinin sonuçlarına göre Myanmar’ın başbakanı olmaya hak kazanan ancak askeri yönetim tarafından gözaltında tutulduğu için bu görevi üstlenemedi.

1991 yılında ev hapsinde bulunduğu sırada Nobel Barış Ödülü’ne layık görün Suu Kyi, 1989 ile 2010 arasında çeşitli sebeplerden yaklaşık 15 yıl boyunca tutuklu kaldı. Suu Kyi, 1971 yılında evlendiği eşi Michael Aris’i 1991’de kanser hastalığı nedeniyle kaybetti.

Nobel Ödüllü insan hakları savunucusu olarak anılsa da Suu Kyi, ülkesindeki etnik konular hakkında sessiz kalmayı tercih etmesi nedeniyle yoğun eleştiriler de aldı. Suu Kyi, 2012 yılı ortasında patlak veren etnik şiddet olayları hakkında konuşmayarak çok sayıda destekçisini büyük hayal kırıklığına uğrattı.

Suu Kyi’nin Rohingyalara (Arakanlı Müslümanlar) karşı ‘etnik temizlik’ yürütüldüğü, orduya yönelik taciz ve tecavüz suçlamalarını defalarca reddetmesi de kendisine yönelik eleştirilerin dozunun artmasında önemli rol oynadı. Bu tutumu nedeniyle bazı ödülleri elinden alından Suu Kyi’nin, Nobel ödülünün geri alınmayacağı açıklanmıştı.

Bugün 75 yaşında olan Suu Kyi, ordunun düzenlediği darbede ‘seçim hilesi’ iddiaları nedeniyle gözaltına alındı. Bir kez daha özgürlüğünden mahrum kalan Myanmar’ın fiili liderinin, ne zaman dışarıya çıkabileceği ise henüz belli değil.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here